Fundamenty współczesnej edukacji

POZNAJ

Naukowe podstawy modelu edukacji Spark

Znaczenie autonomii, poczucia kompetencji oraz zdrowych relacji w rozwoju nastolatków jest w literaturze naukowej dobrze opisane i wielokrotnie potwierdzone badaniami.
Poznaj publikację, która kompleksowo przedstawia teorię samostanowienia oraz najważniejsze badania potwierdzające jej znaczenie dla motywacji i rozwoju.

Teoria samostanowienia

Podstawowe potrzeby psychologiczne w zakresie motywacji, rozwoju i dobrego samopoczucia

Teoria samostanowienia (SDT) zapewnia ramy do zrozumienia czynników, które promują motywację oraz zdrowe funkcjonowanie psychologiczne i behawioralne. W tej referencyjnej pracy współtwórcy teorii kompleksowo badają podstawy koncepcyjne SDT, empiryczną bazę dowodów i praktyczne zastosowania przez cały okres jego życia. Publikacja syntetyzuje ogromną liczbę badań na temat tego, jak wspieranie – lub udaremnianie – podstawowych potrzeb ludzi w zakresie kompetencji, relacji i autonomii wpływa na ich rozwój i samopoczucie. Rozdziały obejmują implikacje dla praktyki i polityki w edukacji, opiece zdrowotnej, psychoterapii, sporcie i miejscu pracy.

SPRAWDŹ

Wyniki badań czołowych ośrodków naukowych

Poniżej zamieszczamy linki do kilku z licznych opracowań czołowych światowych akademickich ośrodków badawczych. To jedynie wprowadzenie do znacznie szerszego obszaru wiedzy. Badania edukacyjne od lat jednoznacznie pokazują, że wspieranie trzech obszarów wskazanych przez SDT wzmacnia motywację wewnętrzną, zaangażowanie i rozwój młodego człowieka.

Harvard University (USA)

“Intrinsically Motivated” (HGSE Usable Knowledge, 2016) – artykuł HGSE (Graduate School of Education).

Zobacz streszczenie >>
Autorzy podkreślają, że zgodnie z Teorią Autodeterminacji trzy podstawowe potrzeby – autonomia, kompetencja i przynależność/relacje („relatedness”) – napędzają motywację wewnętrzną uczniów. Przykładowo, gdy dzieci mają możliwość wyboru i poczucie wpływu na swoją naukę (autonomia), czują się bardziej zaangażowane i wytrwałe w trudnych zadaniach. Ponadto wsparcie społeczne (związanie) i dostrzeganie sukcesów (kompetencja) sprzyjają głębokiemu uczeniu się i lepszemu radzeniu sobie w szkole. Autorzy wskazują też na szersze prace naukowe [12] dotyczące zastosowania teorii autodeterminacji w praktyce edukacyjnej poprzez zaspokajanie potrzeb autonomii, kompetencji i relacyjność w szkolnej klasie .

Źródło: HGSE Usable Knowledge “Intrinsically Motivated” (2016)[1][2].

Stanford University (USA)

Deborah Stipek (1982) – “Motivating Children to Learn: A Life-Long Perspective” (rozdział w raporcie edukacyjnym) – Stanford CEPA.

Autorka rekomenduje w szkolnych klasach ograniczanie zewnętrznych kar i nagród oraz zamiast tego wzmacnianie poczucia kompetencji i autonomii u uczniów. W badaniu wskazuje, że ocenianie uczniów pod kątem opanowania materiału (mastery) oraz dawanie im możliwości wyboru i ustalania własnych celów sprawia, że lepiej angażują się w naukę. Z kolei kontrola i publiczne porównania obniżają motywację i pogarszają samopoczucie dzieci. Stipek zaleca m.in. jasne informacje zwrotne, pozwalanie uczniom na wyznaczanie częściowych celów i unikanie nadmiernego sprawdzania – co wzmacnia poczucie kompetencji i uczuciowej autonomii.

Źródło: D. Stipek (1982). “Motivating Children to Learn: A Life-Long Perspective”[3].

University of Cambridge
(Wlk. Brytania)

Soizic Le Courtois (2022) – „Fostering and Capturing Children’s Inner Motivation to Learn in the Early Primary Classroom in England” (praca doktorska, Cambridge) – analiza warsztatu nauczycielskiego pod kątem SDT.

Badanie pokazuje, że szkolenia dla nauczycieli, które uczą tworzenia „przestrzeni autonomii” w klasie, zwiększają wewnętrzną motywację młodszych uczniów. Autorka podkreśla, że gdy dzieci mogą częściowo kierować własną nauką (autonomia) i otrzymują wsparcie w zdobywaniu umiejętności (kompetencja), angażują się głębiej w zajęcia. Dane wykazały też, iż największe zaangażowanie uczniów występuje podczas zajęć z „wolnego wyboru” versus klasowych instrukcji – co sugeruje, że potrzeby autonomii i relacji powinny być zaspokajane już od szkoły podstawowej. Wyniki pracy wskazują na konieczność wspierania poczucia sprawstwa i relacji (dobrego kontaktu z nauczycielami i rówieśnikami) w okresie przejścia do szkoły średniej.

Źródło: S. Le Courtois (2022). “Fostering and Capturing Children’s Inner Motivation…” – praca dokt. Cambridge, Uniwersytet Cambridge[4].

Massachusetts Institute of Technology – MIT (USA)

Artykuł MIT Open Learning (2024) – “Motivation and Resilience” – przegląd koncepcji o motywacji.

Autorzy przywołują tu koncepcję SDT, opisując trzy „pytania” motywacyjne (autonomia: „czy to daje mi kontrolę?”, kompetencja: „czy to pokaże, że potrafię to zrobić?” oraz związek/relacja: „czy to zbliża mnie do innych?”). Z artykułu wynika praktyczna wskazówka: rozbijanie dużych zadań na mniejsze (wzmacnia poczucie kompetencji) i wiązanie treści z osobistymi zainteresowaniami uczniów (wzmacnia sens działania) pomaga utrzymać motywację. Wskazuje się też, że zachęcanie uczniów do samooceny i docenianie ich podejścia do nauki wzmacnia autonomię i samoefektywność. Choć artykuł MIT skupia się na ogólnych mechanizmach motywacji, jego wnioski łatwo odnieść do edukacji szkolnej – podkreśla, że satysfakcja potrzeb autonomii i kompetencji jest kluczowa dla wytrwałości i dobrych wyników uczniów.

Źródło: MIT Open Learning (2024) – „Motivation and Resilience”[5].

University College London UCL (Wlk. Brytania)

E. Hargreaves i in. (2022) – „Sense of Competence, Autonomy and Relatedness during Primary–Secondary Transition” (Int. J. Educational and Life Transitions).

Badanie ankietowe i jakościowe w angielskich szkołach. Autorzy relacjonują głosy samych dzieci w trakcie zmiany szkoły. Wyniki pokazują, że uczniowie przechodzący do nowych klas lepiej sobie radzą, gdy szkoły wspierają szeroko rozumiane kompetencje, dają uczniom wybór i wpływ na naukę oraz dbają o dobre relacje z rówieśnikami i nauczycielami. W praktyce oznacza to: poszerzenie celów edukacyjnych poza samo opanowanie testów (wzmacnia poczucie kompetencji) oraz systematyczne dawanie uczniom możliwości decydowania o elementach nauki (np. wybór projektów, zadania badawcze – autonomia). W badaniu wyraźnie widać, że dzieci z silnymi więziami społecznymi (relatedness) i przy sprzyjającym środowisku autonomii i kompetencji miały lepsze nastawienie do nauki i mniej niepokoju.

Źródło: Hargreaves E. i in. (2022). “Sense of Competence, Autonomy and Relatedness…”, Int. J. Educ. Life Transitions, 1(1):6[7][8].

University of Edinburgh
(Wlk. Brytania)

Somia Imran (2019) – „Enhancing students’ self-determination: a theory-based approach in tutoring” (blog Uniwersytetu Edynburskiego).

Autorka opisuje, jak w praktyce tutoriali uwzględnia SDT. Aby spełnić potrzebę autonomii, pozwala studentom kierować zajęciami – np. nie dyktuje wykładu, lecz prowadzi warsztaty sterowane przez samych słuchaczy. W celu wzmacniania kompetencji stosuje jasne instrukcje, wskazówki i sprzężenie zwrotne – np. pozwala studentom samodzielnie rozwiązywać problemy w parach (metoda „think-pair-share”) oraz omawia strategię nauki krok po kroku. Z kolei potrzeba związania zaspakajana jest poprzez współpracę w zróżnicowanych grupach i pozytywny klimat – autorka zachęca każdego studenta do zabrania głosu, tworząc bezpieczne środowisko wsparcia. Takie podejście – nauczanie „pozytywne” z perspektywy SDT – poprawiło motywację i wyniki jej studentów (m.in. nominacje do nagród dydaktycznych).

Źródło: S. Imran (2019). “Enhancing students’ self-determination…”, blog Teaching Matters, Uniwersytet Edynburski[9][10][11].

Logotypy uczelni wykorzystano wyłącznie w celu wskazania źródeł cytowanych badań naukowych.
Uczelnie te nie są powiązane z działalnością szkoły.

CO Z TEGO WYNIKA?

Oczywiste wnioski dla szkół

Przywołane wyżej badania prowadzone w różnych ośrodkach akademickich wskazują na wspólny wniosek wynikający z Self-Determination Theory (Teoria Samostanowienia lub Teoria Autodeterminacji):

Im pełniej środowisko szkolne zaspokaja potrzeby autonomii, poczucia kompetencji oraz więzi/relacji, tym silniejsza staje się motywacja wewnętrzna uczniów.

Dzieci i młodzież funkcjonują psychicznie i społecznie lepiej, gdy mają realny wpływ na sposób uczenia się, doświadczają skuteczności w podejmowanych zadaniach oraz czują wsparcie i przynależność w relacjach szkolnych [1][7].

To, że wiele szkół systemowych działa wciąż w oderwaniu od tych czynników wewnętrznej motywacji, wynika zazwyczaj z bezwładności dużych systemów oraz utrwalonych praktyk.

otwórz nowy rozdział

Przyjdź, porozmawiaj, zdecyduj!

Zanim wybierzesz liceum, warto najpierw zobaczyć, jak działa w praktyce. Poznaj nasz sposób nauki, projekty i przygotowanie do matury, a potem umów się na spotkanie informacyjne i przyjdź, żeby zobaczyć szkołę „od środka”. Zadaj pytania o wymagania i codzienną organizację nauki — zależy nam, aby Twoja decyzja była świadoma i dobrze dopasowana do Twoich potrzeb.

otwórz nowy rozdział

Przyjdź, porozmawiaj, zdecyduj!

Zanim wybierzesz liceum, warto najpierw zobaczyć, jak działa w praktyce. Poznaj nasz sposób nauki, projekty i przygotowanie do matury, a potem umów się na spotkanie informacyjne i przyjdź, żeby zobaczyć szkołę „od środka”. Zadaj pytania o wymagania i codzienną organizację nauki — zależy nam, aby Twoja decyzja była świadoma i dobrze dopasowana do Twoich potrzeb.

Przewijanie do góry